Dementie: Net even anders communiceren

Tekst: Eva-Maria den Balvert

Bij contact met andere mensen leun je op een aantal zekerheden: woorden hebben een bepaalde betekenis, je kent elkaars normen, je weet ongeveer hoe iemand kan reageren. Wat als die zekerheden wegvallen? Dat maakt Jon de Keijzer regelmatig mee als bezoekvrijwilliger bij de Bezoekdienst voor mensen met dementie. “Ik wandelde eens langs een weg, met een man die dementie én afasie had. ‘Muizen, muizen!’, riep hij, en hij wees… naar de auto’s op de weg.”
Al een jaar of vijftien komt Jon de Keijzer bij mensen met dementie. Voorheen in de ‘oude stad’ Utrecht, tegenwoordig in Leidsche Rijn. Door de dementie van zijn moeder merkte hij hoe fijn het is als je zo lang mogelijk thuis kunt blijven wonen. Ook zag hij hoe zwaar het is om dagelijks voor iemand met dementie te zorgen. “Die mantelzorgers hebben een zwaar leven; 24 uur per dag, zeven dagen per week. Ik ben gezond, het gaat redelijk goed met mij. Ik vind het fijn om mensen te helpen met wie het niet zo goed gaat.”

Onverwachte situaties
In de loop der jaren kwam er een leuke kant bij; de uitdaging om te communiceren in moeilijke omstandigheden en om te gaan met onverwachte situaties. Wat doe je als een man met dementie midden op straat zijn broek laat zakken om een plas te doen? Of als een mevrouw melk opwarmt op een gasstelletje, terwijl je je afvraagt of dat goed gaat? Hoe reageer je op een uitspraak die niet waar kan zijn? Of als iemand zich ongeveer elke minuut herhaalt?
Zo ontstaat een andere vorm van communicatie. “Je moet geduld hebben en voor lief nemen dat iemand soms onaardig kan doen. Soms kijkt iemand langs je heen, is afwezig en moet ik zoeken naar wat ik misschien verkeerd heb gedaan. Op andere momenten kan ik merken dat iemand voelt dat ik er ben en die aandacht prettig vindt. Dat we een gesprekje kunnen hebben en mensen vertellen over vroeger. Dan komt er soms iets uit de verte van hun brein en proberen we samen de ontbrekende stukken te vinden. Dat is een soort geschiedenis, daar houd ik wel van.”

Meegaan
“Het is belangrijk dat je mensen in hun waarde laat, normaal tegen ze praat. Ik denk dat mensen met dementie heel goed aanvoelen of ik ze accepteer zoals ze zijn. Ook al zeggen ze iets dat niet waar is, dan zal ik ze niet tegenspreken, maar tot op zekere hoogte meegaan in het verhaal. Het is altijd wel weer ergens recht te breien. Voor mij als vrijwilliger is dat ook gemakkelijker dan voor hun partners of kinderen. Ik heb de mensen niet in hun goede tijd gekend. Ik ken ze alleen zoals ze nu zijn.”
Het is zoals het is, dat is het uitgangspunt. Voor de mensen met dementie is dat niet altijd vanzelfsprekend, ieder mens houdt graag de schijn op dat het beter gaat. Dus als een mevrouw wat bladert in de televisiegids, maar eigenlijk de zin al is vergeten voor ze de punt heeft bereikt, dan gaat Jon de Keijzer voorlezen; stukjes van Simon Carmiggelt. “In moeilijke omstandigheden er iets van maken, dat is het leuke van dit werk. Als vrijwilliger moet je openstaan voor de dingen die gebeuren. Ik ben er gewoon op bezoek, maak een praatje, een wandelingetje, doe een spelletje. En als mensen op een prettige manier afscheid nemen, soms drie keer gedag zeggen, dan weet ik dat het een fijne middag is geweest.”

De Bezoekdienst voor mensen met dementie is een onderdeel van welzijnsorganisatie U Centraal. De Bezoekdienst is altijd op zoek naar vrijwilligers. Af en toe zijn er ook ouders die samen met hun peuter op bezoek gaan bij iemand met dementie. Meer weten? Kijk op www.u-centraal.nl/dementievrijwilliger of bel 030 236 17 42 (Andrea Lehr of Ed Korff de Gidts).